ที่มาและความสำคัญ(โดยสังเขป)
           ภาษา เป็นเครื่องมือสื่อสารที่มนุษย์ใช้ในการแลกเปลี่ยนความคิด ความรู้สึก และถ่ายทอดวัฒนธรรมจากรุ่นสู่รุ่น โดยมีทั้งภาษาในระดับมาตรฐานและ ภาษาถิ่น ซึ่งเป็นภาษาที่ใช้กันในกลุ่มชุมชนหรือท้องถิ่นหนึ่งๆ ภาษาถิ่นมีความสำคัญในการสะท้อนอัตลักษณ์ วัฒนธรรม และภูมิปัญญาของผู้คนในพื้นที่ คำผญา เป็นสำนวนภาษาถิ่นของชาวอีสานที่ใช้สื่อสารเชิงปริศนา เปรียบเปรย หรืออุปมาอุปไมยเพื่อให้เกิดความหมายลึกซึ้ง นิยมใช้ในหลายบริบท เช่น การสั่งสอนให้ข้อคิด การเกี้ยวพาราสี และการเสริมสร้างสัมพันธภาพในสังคม คำผญามีความงดงามทางภาษาที่แฝงด้วยคติธรรมและภูมิปัญญาพื้นบ้านอีสานที่สะท้อนวิถีชีวิตของผู้คน ในปัจจุบันพบว่านักเรียนระดับชั้นประถมศึกษาปีที่ 6 มีแนวโน้มที่จะไม่รู้จักและไม่เข้าใจความหมายของคำผญา ซึ่งอาจมีสาเหตุมาจากปัจจัยหลายประการ ได้แก่ อิทธิพลของสื่อและเทคโนโลยีสมัยใหม่ นักเรียนในยุคปัจจุบันเติบโตมากับสื่อดิจิทัลที่มีเนื้อหาเป็นภาษากลางหรือภาษาต่างประเทศเป็นหลัก ทำให้โอกาสในการสัมผัสภาษาถิ่นและคำผญาลดลง การใช้ภาษาถิ่นลดลงในชีวิตประจำวัน ปัจจุบันมีแนวโน้มที่พ่อแม่ ผู้ปกครอง และครูจะใช้ภาษาไทยกลางมากกว่าภาษาถิ่นในการพูดคุยกับเด็ก ส่งผลให้เด็กขาดโอกาสได้ยินและซึมซับคำผญาตั้งแต่เล็ก การเปลี่ยนแปลงของสังคมและวิถีชีวิต สังคมอีสานในอดีตมีวิถีชีวิตที่เน้นการรวมกลุ่ม การเล่าสู่กันฟัง และการถ่ายทอดภูมิปัญญาผ่านคำพูด เช่น คำผญา แต่ปัจจุบันสังคมเปลี่ยนไปเป็นสังคมเมืองมากขึ้น วิถีชีวิตที่ต้องพึ่งพิงกันลดลง จึงทำให้วัฒนธรรมการใช้คำผญาลดลงตามไปด้วย การเรียนการสอนที่ยังไม่ได้เน้นคำผญาอย่างเป็นระบบ ในหลักสูตรการเรียนการสอนวิชาภาษาไทย คำผญาไม่ได้ถูกนำเสนออย่างเป็นรูปธรรม ทำให้นักเรียนขาดโอกาสในการเรียนรู้และฝึกฝนการใช้คำผญาในบริบทที่หลากหลาย ความเข้าใจผิดเกี่ยวกับคำผญา นักเรียนบางส่วนอาจมองว่าคำผญาเป็นภาษาที่ยาก หรือเป็นสิ่งที่ใช้เฉพาะในอดีต ทำให้ไม่ให้ความสนใจหรือคิดว่าไม่จำเป็นต้องเรียนรู้ ข้าพเจ้าครูผู้สอน จึงได้คิดค้นนวัตกรรม การจัดการเรียนรู้เชิงรุก (Active Learning) ด้วยกระบวนการสืบเสาะหาความรู้ (Inquiry process) โดยใช้แผนการจัดการเรียนรู้ เสน่ห์ผญา ภูมิปัญญาอีสาน กลุ่มสาระการเรียนรู้ภาษาไทย ระดับชั้นประถมศึกษาปีที่ 6 ปีการศึกษา 2567 ซึงจัดอยู่ในรูปแบบวิธีการหรืนวัตกรรมด้านการจัดการเรียนการสอน และถูกออกแบบกิจกรรมต่างๆดวยวิธีการสอนการจัดการเรียนรู้เชิงรุก (Active Learning) ด้วยกระบวนการสืบเสาะหาความรู้ (Inquiry process) เป็นแนวทางการเรียนรู้ที่ให้ผู้เรียนมีส่วนร่วม ผ่านการนักเรียนสร้างความรู้ใหม่ผ่านการตั้งคำถาม การสังเกต การค้นคว้าหาข้อมูล การอภิปราย และการสรุปผล เช่น คำผญาคืออะไร คำผญามีความสำคัญต่อชาวอีสานอย่างไร และนำไปสู่การสืบค้นข้อมูล นักเรียนศึกษาค้นคว้าข้อมูลจากแหล่งเรียนรู้ต่างๆ เช่น การสัมภาษณ์ปราชญ์ชาวบ้านหรือผู้เฒ่าผู้แก่ในชุมชน การดูวิดีโอสารคดีเกี่ยวกับคำผญา การศึกษาจากเว็บไซต์หรือฐานข้อมูลเกี่ยวกับภูมิปัญญาท้องถิ่น ดังนั้น ผู้วิจัยจึงพัฒนาแผนการจัดการเรียนรู้ "เสน่ห์ผญา ภูมิปัญญาอีสาน" โดยใช้แนวทางการจัดการเรียนรู้เชิงรุก (Active Learning) ผ่านกระบวนการสืบเสาะหาความรู้ (Inquiry Process) เพื่อให้ผู้เรียนมีส่วนร่วมอย่างกระตือรือร้น ผ่านการตั้งคำถาม การค้นคว้า การอภิปราย และการสรุปผล ซึ่งจะช่วยให้นักเรียนเข้าใจและเห็นคุณค่าของคำผญา รวมถึงสามารถนำไปใช้ในชีวิตประจำวันได้

ผลลัพธ์ต่อนักเรียน1) ผลด้านความรู้และผลสัมฤทธิ์ทางการเรียน นักเรียนสามารถ บอกความหมายของคำผญาและสุภาษิตอีสาน ได้อย่างถูกต้อง และเข้าใจลึกซึ้งขึ้น ผลการทดสอบก่อนและหลังเรียน มีค่าคะแนนเฉลี่ยสูงขึ้นอย่างมีนัยสำคัญ แสดงให้เห็นถึงการพัฒนาทางด้านการเรียนรู้ และสามารถ ตีความและเชื่อมโยงคำผญากับชีวิตประจำวัน ได้ดีขึ้น 2) ด้านทักษะและกระบวนการเรียนรู้ นักเรียนมีทักษะในการ สืบค้นข้อมูลและวิเคราะห์ความหมายของคำผญา ได้ด้วยตนเอง นักเรียนสามารถแต่งคำผญาสั้น ๆ และนำเสนอความหมาย ผ่านกิจกรรมการเรียนรู้ มีความกล้าแสดงออกมากขึ้น โดยสามารถ อธิบายและอภิปรายความคิดเห็นเกี่ยวกับคำผญา ได้อย่างมั่นใจ และสามารถ ออกแบบป้ายคำผญาใต้ร่มไม้ โดยใช้ความคิดสร้างสรรค์ 3) ผลด้านทัศนคติและคุณลักษณะอันพึงประสงค์ นักเรียนมีความสนใจ และเห็นคุณค่าของคำผญาและภูมิปัญญาอีสาน มากขึ้น นักเรียนเกิดความภาคภูมิใจในวัฒนธรรมไทยและ อยากสืบทอดคำผญาให้คงอยู่ต่อไป มี ทัศนคติที่ดีต่อการเรียนรู้ภาษาไทย และมีความกระตือรือร้นในการเข้าร่วมกิจกรรมการเรียน และสามารถนำคำผญาไป ปรับใช้ในชีวิตประจำวัน ได้ เช่น ใช้เป็นข้อคิดหรือคติสอนใจ
ผลลัพธ์ต่อครู :
ผลลัพธ์ต่อโรงเรียน :
ผลลัพธ์ต่อชุมชน :
ประเภทของนวัตกรรม : นวัตกรรมการจัดการเรียนรู้
[ดาวน์โหลดรูปเล่มนวัตกรรม]