ที่มาและความสำคัญ(โดยสังเขป)
           การจัดการเรียนรู้วิทยาศาสตร์ในศตวรรษที่ 21 มุ่งเน้นให้ผู้เรียนมีทักษะสำคัญในการคิดวิเคราะห์ แก้ปัญหา และสามารถนำความรู้ไปประยุกต์ใช้ในชีวิตจริงได้อย่างมีประสิทธิภาพ ซึ่งหนึ่งในทักษะสำคัญของผู้เรียนวิทยาศาสตร์ คือ "ทักษะกระบวนการทางวิทยาศาสตร์" อันเป็นพื้นฐานสำคัญในการศึกษาค้นคว้าและแสวงหาความรู้ทางวิทยาศาสตร์ด้วยตนเอง ทั้งยังเป็นทักษะที่ช่วยให้ผู้เรียนสามารถเข้าใจธรรมชาติของวิทยาศาสตร์และวิธีการทางวิทยาศาสตร์ได้อย่างถูกต้อง (อังคณา ศรีสุพรรณ, 2562) อย่างไรก็ตาม จากการจัดการเรียนการสอนในรายวิชาวิทยาศาสตร์เพิ่มเติม โรงเรียนบ้านยางน้อย (พรหมพิทยา) พบว่านักเรียนในระดับชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 1-3 มีความสามารถในการออกแบบการทดลองทางวิทยาศาสตร์และการนำเสนอผลงานในลักษณะโครงงานวิทยาศาสตร์อยู่ในระดับที่ต้องพัฒนา ส่วนใหญ่มักขาดทักษะในการวางแผนดำเนินงาน ขาดความคิดเชิงระบบ และไม่สามารถถ่ายทอดผลการเรียนรู้หรือการทดลองได้อย่างมีประสิทธิภาพ ส่งผลให้คุณภาพการเรียนรู้ด้านทักษะกระบวนการทางวิทยาศาสตร์ไม่บรรลุเป้าหมายตามที่หลักสูตรกำหนด แนวทางหนึ่งที่สามารถพัฒนาทักษะดังกล่าวได้อย่างมีประสิทธิภาพ คือ การจัดการเรียนรู้โดยใช้โครงงานเป็นฐาน (Project-Based Learning: PjBL) ซึ่งเป็นรูปแบบการจัดการเรียนรู้ที่เน้นให้ผู้เรียนได้ลงมือปฏิบัติจริง ผ่านการแก้ปัญหาหรือสร้างชิ้นงานในลักษณะโครงงาน โดยมีครูทำหน้าที่เป็นผู้อำนวยความสะดวก (Facilitator) เพื่อให้ผู้เรียนได้พัฒนาทักษะการคิดวิเคราะห์ การวางแผน การสืบค้นข้อมูล การทดลอง และการนำเสนอผลงานอย่างเป็นระบบ (Thomas, 2000) ซึ่งสอดคล้องกับกรอบแนวคิดการจัดการศึกษาในศตวรรษที่ 21 ที่เน้นการพัฒนาสมรรถนะสำคัญของผู้เรียน อาทิ การคิดอย่างมีวิจารณญาณ การสร้างสรรค์นวัตกรรม และการสื่อสาร นอกจากนี้ กระทรวงศึกษาธิการ (2566) ยังได้กำหนดให้สถานศึกษาในพื้นที่นวัตกรรมการศึกษา มุ่งเน้นการพัฒนานวัตกรรมการจัดการเรียนรู้ที่ตอบสนองต่อบริบทของผู้เรียนและสถานศึกษา เพื่อยกระดับผลสัมฤทธิ์ทางการเรียนรู้และพัฒนาทักษะในศตวรรษที่ 21 ซึ่งการจัดการเรียนรู้ด้วย PjBL จึงถือเป็นรูปแบบหนึ่งที่เหมาะสมและสอดคล้องกับนโยบายดังกล่าว จากเหตุผลข้างต้น ผู้จัดทำจึงพัฒนา "นวัตกรรมการจัดการเรียนรู้ด้วยโครงงานวิทยาศาสตร์ โดยใช้รูปแบบ Project-Based Learning (PjBL) เพื่อพัฒนาทักษะกระบวนการทางวิทยาศาสตร์และการนำเสนอผลงาน" ขึ้น เพื่อใช้เป็นแนวทางในการจัดกิจกรรมการเรียนรู้วิทยาศาสตร์เพิ่มเติมสำหรับนักเรียนระดับชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 1-3 โรงเรียนบ้านยางน้อย (พรหมพิทยา) ในภาคเรียนที่ 1 ปีการศึกษา 2567 โดยมุ่งหวังให้นักเรียนได้เรียนรู้ผ่านกระบวนการทำโครงงานจริง สามารถออกแบบ วางแผน ทดลอง สรุปผล และนำเสนอผลงานได้อย่างมีประสิทธิภาพ อันจะนำไปสู่การพัฒนาทักษะสำคัญในศตวรรษที่ 21 และยกระดับผลสัมฤทธิ์ทางการเรียนของผู้เรียนต่อไป

ผลลัพธ์ต่อนักเรียนนักเรียนมีพัฒนาการด้านทักษะกระบวนการทางวิทยาศาสตร์อย่างชัดเจน ทั้งการตั้งสมมติฐาน การทดลอง และการวิเคราะห์ข้อมูล พร้อมทั้งมีความสามารถในการนำเสนอผลงานอย่างสร้างสรรค์ มีความกล้าแสดงออกมากขึ้น ทำงานร่วมกันอย่างมีระบบ และมีเจตคติที่ดีต่อการเรียนรู้วิทยาศาสตร์ รวมถึงสามารถเชื่อมโยงความรู้ไปใช้ในชีวิตประจำวันได้
ผลลัพธ์ต่อครู : ครูได้พัฒนาทักษะการออกแบบการเรียนรู้ที่เน้นผู้เรียนเป็นสำคัญ มีความเข้าใจในกระบวนการจัดการเรียนรู้แบบ Project-Based Learning (PjBL) และสามารถดำเนินกิจกรรมได้อย่างเป็นระบบ มีบทบาทเป็นผู้อำนวยความสะดวกในการเรียนรู้ มีความสามารถในการวัดและประเมินผลในรูปแบบที่หลากหลาย และสามารถสะท้อนผลลัพธ์การเรียนรู้ของผู้เรียนได้ครบถ้วน
ผลลัพธ์ต่อโรงเรียน : โรงเรียนมีรูปแบบนวัตกรรมการเรียนรู้ที่ตอบสนองต่อนโยบายการจัดการศึกษาในพื้นที่นวัตกรรม ช่วยยกระดับคุณภาพผู้เรียนในรายวิชาวิทยาศาสตร์เพิ่มเติม เพิ่มความน่าเชื่อถือในการจัดการเรียนรู้เชิงรุก และเป็นต้นแบบในการพัฒนาแนวทางการจัดการเรียนรู้อื่น ๆ ที่เน้นการปฏิบัติจริง
ผลลัพธ์ต่อชุมชน : ชุมชนรับรู้และมีส่วนร่วมผ่านการสนับสนุนทรัพยากร แหล่งเรียนรู้ และวัสดุอุปกรณ์ที่เกี่ยวข้องกับการทำโครงงานของนักเรียน ส่งผลให้เกิดความร่วมมือระหว่างบ้าน โรงเรียน และชุมชน อีกทั้งผลงานของนักเรียนยังสามารถเชื่อมโยงกับบริบทท้องถิ่น เช่น ภูมิปัญญา วัสดุจากธรรมชาติ หรือปัญหาชุมชนที่นำมาสร้างเป็นโครงงานได้
ประเภทของนวัตกรรม : นวัตกรรมการจัดการเรียนรู้
[ดาวน์โหลดรูปเล่มนวัตกรรม]